frijot capra arşivleri - Uluer Aydoğdu

HAYDİ, BANA BİR ÖYKÜ ANLAT

Uluer Aydoğdu — Fri, 14 Feb 2025 18:33:55 +0000

Fritjof Capra’nın “gelecekteki tarihçiler tarafından çağımızın en etkili düşünürlerinden birisi olarak değerlendirilecek” dediği Gregory Bateson, “Dünya karmaşıklığı arttıkça daha bir güzelleşir” diyordu. Gregory Bateson, “kalıpların ötesindeki modelleri ve yapıların altındaki süreçleri araştırmak suretiyle çeşitli bilimlerin temel varsayımlarına ve metotlarına meydan okuyan” bir bilim adamıydı. “İlişkinin her türlü tasvirin temeli olması gerektiğini söylüyordu” ısrarla ve “başlıca gayesi, gözlemlediği fenomenlerdeki organizasyon ilkelerini keşfetmekti.” Buna “her şeyi birbirine bağlayan model” diyen Bateson için “öyküler, kıssalar ve metaforlar insan düşüncesinin, insan aklının temel ifadeleri”dir. Ona göre “öykülerin vazgeçilmezliği, ilişkilerin vazgeçilmezliğiyle” ilişkilidir. Tam da bu noktada özellikle vurgulayayım ki “doğmakta olan yeni paradigmanın ana unsuru nesnelerden ilişkilere geçiştir.” Yani “biyolojik yapı (form) ilişkilerin bir araya gelmiş şeklidir, parçaların değil.” Bu doğrultuda “bir öyküde önemli olan, dikkate alınması gereken şey konu, olaylar veya öyküdeki şahıslar değil bunların kendi aralarındaki ilişkilerdir.” Diyeceğim, “dünya karmaşıklığı artıkça daha bir güzelleştiği” gibi bir yandan da kendine bir kalp edinmiştir, bir vicdan, bir adalet duygusu. Aynı zamanda da karmaşıklığı yönetecek bir akla, zihne, bilince gereksinimi olacağından bir beyin oluşturması kaçınılmazdı. Bu, o şeyin kendi kendini örgütleme isteği ve kararlılığıdır. Aslında bütün sistemler böyle işler. Buna, ‘kendinde kendi kendine kendini işleten işletim sistemi’ de diyebiliyoruz. Bana bir ilişki ver sana bir dünya yaratayım. Bu bağlamda hem kendi içimizde hem içinde olduğumuz süreçler içre süreçler anlamında bir dolu öyküden başka bir şey değiliz. Bir öyküler oylumu. Bir araya geldiklerinde dünyanın öyküsü ortaya çıkıyor. Yazılmış, yazılan, yazılacak olan bir öykü bu. Haydi, bana bir öykü anlat.

HAYDİ, BANA BİR ÖYKÜ ANLAT yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Günlük – 23 Ocak 2020, Perşembe – Kuarklara varıp sormalı / hayat ne iştir kuzum diye

Uluer Aydoğdu — Thu, 03 Sep 2020 10:18:38 +0000

Sıcaklık eksilerde. Kahvemi, Hülya’lı kızın yaptığı kara dut votkasını, hünnap ve kurutulmuş erikleri alıp orta kata çıktım. Cumbada yerimi aldım. Werner Heisenberg’in kült kitabı Fizik ve Felsefe‘ye göz atıyorum. Fıçıdan sehpanın üzerinde başka kitaplar da var. Yaşantının Politikası, Bölünmüş Benlik (R. D. Laing), Yeni Bir Düşünce (F. Capra), Hiç İçin Metinler (Samuel Beckett), Holografik Evren (M. Talbot), Kuantum Nietzsche (William Plank), Wabi-Sabi (L. Koren), Ruj Lekesi (G. Marcus)… Yıllardır böyle yaşamaya alışmışım. Kendimi, dünyayı, evreni anlayıp bilmeye çalışıyorum. Böyle iyiyim, böyle çok iyiyim lemurların arasında.

Nevyork’ta, Basmahane’de ve Kordoba’da
barut mu, aha işte kalbimiz
dişlenmiştir
oradan fışkırır Leyla
beyaz badanalı ahlak, oradan
pembe panjurlu dirim, oradan
ben aşım deyü, ben suyum deyü…

Günlük – 23 Ocak 2020, Perşembe – Kuarklara varıp sormalı / hayat ne iştir kuzum diye yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Günlük/ 23 Ocak 2020

Uluer Aydoğdu — Sat, 25 Jan 2020 18:41:24 +0000

Hava eksilerde. Buz… Kahvemi, hünnap ve erik kurularını alıp orta kata çıktım. Cumbanın önündeyim. Heisenberg‘in kült kitabı Fizik ve Felsefe‘ye göz atıyorum. Fıçıdan sehbanın üzerinde başka yazarlar da var: Laing, Capra, Bohm. Böyle iyiyim, böyle çok iyiyim lemurların arasında.

Günlük/ 23 Ocak 2020 yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Kaostan düzen doğar

Uluer Aydoğdu — Sat, 14 Dec 2019 17:06:07 +0000

Frijot Capra’nın Fiziğin Tao’su (Fritjof Capra, Türkçesi: Kaan H. Ökten, Arıtan Yayınevi, İstanbul, 1991) adlı kitabının alt başlığı ilginçtir: Şiva’nın Raksı. Atom altı parçacıkların dansını Hint tanrısı Şiva’nın raksına benzeten Capra’nın, öncesinde yazdığı Şiva‘nın Raksı, adlı makalesinden çıkmıştır bu kitap (Yeni Bir Düşünce, Fritjof Capra, Türkçesi: Mustafa Armağan, Ağaç Yayıncılık, İstanbul, 1992). Dansla kaos arasında doğrudan bir ilişki kurulabilir mi bilmiyorum ama Prigogine’den yola çıkarak dengedeyken kör olan maddenin uzak dengede uyanıp yakın / uzak çevresiyle dayanışmalara, işbirliğine giriştiğini biliyoruz. Ve burada bir düzen kırılması söz konusudur. Dengedeyken gerilen düzen büyük bir patlamayla (Big Bang) yayılıp dağılmaya başlar ki bu duruma uzak denge ya da kaos deriz.

Diğer yandan Kaostan Düzene’de Weber, Prigogine’ye “Şimdi bilim, Şiva’nın dansıyla sembolize edilebilir mi?”, diye sorar. Prigogine, “Evet, Hintli bir arkadaşımdan, Şiva’nın bir elinde bir müzik aletini, bir davulu; diğerinde ise bir alevi tuttuğunu duymuştum. Alev, yok etme; davul ise yaratmadır. Ruh, hem yok etmeyi hem de yaratmayı birleştiriyor”, diye cevap verir. Weber’in, Lama Goinda gibi Budist bilim insanlarından aktardığı üzere “… Şiva’nın dönüştürmeci kozmolojideki dinamik prensip olarak algılanmasıyla” Prigogine ve Stengers’in “kaostan düzen doğar” şeklindeki yaratıcı kâinatının birbirinden çok da uzak olmadığını söylemek mümkün.

Valery’nin dediği gibi “zaman inşadır”. Burada ilginç bir bilgi verebiliriz: Doğumları, yani inşaları uzun süren şeylerin ölümleri de uzun sürer. Bu şeyler görece olarak katı, sert ve hareketsiz görünen şeylerdir. Bir başka deyişle düzenli, dengede şeylerden, nesnelerden, bedenlerden söz ediyoruz. Örneğin dağlar, kayalıklar. Ancak dışın dışın olmasa da için için gıvışdayıp raks ettiklerini söyleyebiliriz. Şunu söylemeye çalışıyorum: Düzen ile kaos iç içedir. Mutlak, yüzde yüz bir düzen olmadığı gibi mutlak, yüzde yüz kaos da yoktur. Mutlak bir denge, yüzde yüz bir denge olsaydı hiçbir şey olmazdı, olmazdım, olmazdınız. Düzen kaosa bükülürken kaostan da düzen doğar. Şu anda kendi bedenlerimiz dahil etrafımızda gördüğümüz, işittiğimiz, dokunduğumuz, kokusunu içine çekip yediğimiz içtiğimiz her şey, her nesne dengedeyken gerilen enerjinin devasa bir tazyikle boşalıp yayılmasının, dağılmasının ürünü. Yukarıda demiştik Big Bang (Büyük Patlama) diye. Böyle denmesinin nedeni baştaki tazyikin şiddetinden dolayı. Değilse patlayan bir şey falan yok. Belki, ‘baharı karşı konulmaz kılan bir enerji biriktirir doğa, kışın’ dersem daha iyi anlaşılır. Ah, evet “ayların en zalimi” bu yüzden “Nisan”dır. Bana ne diyemezsin! Uyanıp ayağa kalkar, yani dirilirsin. Aha işte küçük bir büyük patlama.

Parsifal’da ne deniyordu: “Zaman, burada uzaylaşıyor”.

Kaostan düzen doğar yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.