Alacalandı mı üzüm durmaz yürür şaraba sonrası şiir kerim yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Frijot Capra’nın Fiziğin Tao’su (Fritjof Capra, Türkçesi: Kaan H. Ökten, Arıtan Yayınevi, İstanbul, 1991) adlı kitabının alt başlığı ilginçtir: Şiva’nın Raksı.  Atom altı parçacıkların dansını Hint tanrısı Şiva’nın raksına benzeten Capra’nın, öncesinde yazdığı Şiva‘nın Raksı, adlı makalesinden çıkmıştır bu kitap (Yeni Bir Düşünce, Fritjof Capra, Türkçesi: Mustafa Armağan, Ağaç Yayıncılık, İstanbul, 1992). Dansla kaos arasında doğrudan bir ilişki kurulabilir mi bilmiyorum ama Prigogine’den yola çıkarak dengedeyken kör olan maddenin uzak dengede uyanıp yakın / uzak çevresiyle dayanışmalara, işbirliğine giriştiğini biliyoruz. Ve burada bir düzen kırılması söz konusudur. Dengedeyken gerilen düzen büyük bir patlamayla (Big Bang) yayılıp dağılmaya başlar ki bu duruma uzak denge ya da kaos deriz.  

Diğer yandan Kaostan Düzene’de Weber, Prigogine’ye “Şimdi bilim, Şiva’nın dansıyla sembolize edilebilir mi?”, diye sorar. Prigogine, “Evet, Hintli bir arkadaşımdan, Şiva’nın bir elinde bir müzik aletini, bir davulu; diğerinde ise bir alevi tuttuğunu duymuştum. Alev, yok etme; davul ise yaratmadır. Ruh, hem yok etmeyi hem de yaratmayı birleştiriyor”, diye cevap verir. Weber’in, Lama Goinda gibi Budist bilim insanlarından aktardığı üzere “… Şiva’nın dönüştürmeci kozmolojideki dinamik prensip olarak algılanmasıyla” Prigogine ve Stengers’in “kaostan düzen doğar” şeklindeki yaratıcı kâinatının birbirinden çok da uzak olmadığını söylemek mümkün.

Valery’nin dediği gibi “zaman inşadır”. Burada ilginç bir bilgi verebiliriz: Doğumları, yani inşaları uzun süren şeylerin ölümleri de uzun sürer. Bu şeyler görece olarak katı, sert ve hareketsiz görünen şeylerdir. Bir başka deyişle düzenli, dengede şeylerden, nesnelerden, bedenlerden söz ediyoruz. Örneğin dağlar, kayalıklar. Ancak dışın dışın olmasa da için için gıvışdayıp raks ettiklerini söyleyebiliriz. Şunu söylemeye çalışıyorum: Düzen ile kaos iç içedir. Mutlak, yüzde yüz bir düzen olmadığı gibi mutlak, yüzde yüz kaos da yoktur. Mutlak bir denge, yüzde yüz bir denge olsaydı hiçbir şey olmazdı, olmazdım, olmazdınız. Düzen kaosa bükülürken kaostan da düzen doğar. Şu anda kendi bedenlerimiz dahil etrafımızda gördüğümüz, işittiğimiz, dokunduğumuz, kokusunu içine çekip yediğimiz içtiğimiz her şey, her nesne dengedeyken gerilen enerjinin devasa bir tazyikle boşalıp yayılmasının, dağılmasının ürünü. Yukarıda demiştik Big Bang (Büyük Patlama) diye. Böyle denmesinin nedeni baştaki tazyikin şiddetinden dolayı. Değilse patlayan bir şey falan yok. Belki, ‘baharı karşı konulmaz kılan bir enerji biriktirir doğa, kışın’ dersem daha iyi anlaşılır. Ah, evet “ayların en zalimi” bu yüzden “Nisan”dır. Bana ne diyemezsin! Uyanıp ayağa kalkar, yani dirilirsin. Aha işte küçük bir büyük patlama.      

Parsifal’da ne deniyordu: “Zaman, burada uzaylaşıyor”.

Kaostan düzen doğar yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Mutlubaharlarevi, İzmir

Gelişigüzel oyun (random game) şudur, bir, dünya/kainat/hayat düz, doğrusal, çizgisel (linear)  bir hattı takip etmez, iki, ilerlemek, her şey çok güzel olacak, “kaygılanma, mutlu ol”, bunlar hikâyedir ve elimizde dalgalanmalardan, faz geçişlerinden, sendelemelerden, savrulup sürüklenmelerden başka bir şey yok, üç, hayat, denge dışı dağıtıcı bir süreçtir, dissipative, kendi kendine, kendini var ettikçe var olup var oldukça da kendi kendine kendini var eden self-organization, dört.

Sağlıklıyken bir’dir (1) insan, tek parça deriz ya, öyle, yekpare bir bütün. Ancak bu bütün gerçek değildir, Adorno’nun deyişiyle “Bütün, gerçek olmayandır”. Pekiyi ve güzel; “bütün gerçek değilse”, gerçek/ler de bütün değildir öyleyse. Burada, Bütün Olmayan Gerçek’ler’e, Gerçek Olmayan Bütün’ün ters dönmüş hali demek mümkün. Şunu söylemeye çalışıyorum: Gerçek Olmayan Bütün ile Bütün Olmayan Gerçek/ler arasında son derece karmaşık, dinamik ve doğrusal olmayan bir geri besleme trafiği vardır. Benim de bu yazıda yapmaya çalıştığım gözlemlediğim dünyadaki bir araya gelme, yapılanma ilkelerini keşfetmek. Bütün yapılanmalar (formlar) “parçaların değil ilişkilerin bir araya gelmiş şeklidir.” Parsifal’de dendiği gibi “zaman burada uzaylaşıyor”ken her şeyin karşılıklı olarak birbirleriyle rastlaşıp, karşı karşıya gelip, çarpışıp yapıp ettiği bir Bütün tarafından yapılıp edildiği bir örgütlenmeden söz ediyorum. Bütün yapıp ettiklerimizin yapılıp edilme, bütün yapılıp edilmelerimizin yapıp etme olduğundan. Tam da bu yüzden; bir (1),ikidir, değilse yoktur, hiç. Burada bir uğrak yerimiz daha olacak: Beckett: Belki de Molloy’un dediği gibi bütün diye bir şey yok, ya da ancak her şey sona erdikten sonra var. Bu argümanı ters çevirerek pekala şöyle de diyebiliriz: Belki de bütün diye bir şey var, ya da ancak her şey başlamadan önce yok.

Başta her şey bütündü
annemin memeleri, gökyüzü, kuşlar.

Kendi kendine, kendini yaratan evren yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.