Varoluş güzeli yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Ve sonsuzluk ve o bir gün

Eskiyi özledim mektup yazıyor, mektup yazmayı özledim eski yazıyorum.

Hülya,

7 Nisan 2001. Yirmi dört yıl önce bu saatlerde Karşıyaka Vapur İskelesi’nin önünde buluşmuştuk. İskele binasının üstünde bir lokanta var. Oraya çıkarken sırtındaki çilleri gördüm, üzerinde kırmızılı, morlu, beyazlı o çok sevdiğim batik bluz:

…
sırtındaki çillere vurulmuştum ilkin
o büyülü bahçe ile
dalınca hiçine hiçine aşkın
gövdem ateşe
ateş gövdeme davrandı
hey gövdem
dünyaya katıldın bir kere
dünya sana katıldı
karılıyoruz be
daha ne
pişiyoruz hey ateş
solacağı halde açan çiçekler kahramandır
aşk olsun onlara
kelebekler, arılar konsun
biliyor musun
bunu şiir olsun diye yapıyorlar.

Sen bana gökyüzü verdin
sen bana kanat
bir garip ötüş sen bana.

Bu satırlar bugünlerde çıkacak olan Çilliçotlu, adlı kitabımdan (Kuşlar gibi yaşayan/kadınlar büyütür insanı orta yerinden/Hülya Özel’e), haber vereyim dedim.

Ah be Hülya…

Sana rastladım bir kere
rastlamak, tutup kapmaktır
düş çalmak, gelecek çalmak, can eriği
aşık olunmaz
ürperti deposu olunur zaten
hiç böyle dolu olunmamıştır
hıncahınç hasret
biliyorum çölde konuşuyorum
çöl işte
kendime tatbik ettiğim kuvvet
tek özgürlüğüm benim
zarların havada yuvarlanışı
bunun tadını neyle kıyaslayabilirim
mecburen galip gelen gözlerinin darbesidir
neşenin sıçraması
her şey olabilir burada
o kadar hayal sundun ki bana
yüreğim kesinleşip
keskinliğim yürekleşti
şimdi daha iyi görüyor ve işitebiliyorum
güllerin açarkenki sesini
diplerde birikeni
her şeyden öte
ne derler ona
tüm tarih mevcut sende
tüm coğrafya
tüm evrim
katı hâlin ile, sıvı hâlin, kaçış halin
pek tabii
her şeyi birbirine bağlayan bir hareket var daima
alacalı ve sıracalı
yaşamak kadar ölmeye de çağırır beni
gidip ölür
ölüp doğarım.

Bu satırlar da 2013 basımı Yeryüzü Yeniği, adlı kitaptan, bilirsin.

Hayde, daha Ildırı’ya (Kızıl Kent) gideceğiz.

Ulu
7 Nisan 2025

Eskiyi özledim mektup yazıyor, mektup yazmayı özledim eski yazıyorum yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Kalbim, kaburgalarımın arasında bir küçük gök cismi
vurup durur ölümü ölüp durur
ah, zarlar yuvarlanıyor işte
buradayım biraz daha
seyrederek dalgaları ve tuzu.

19 Mart 2014

❤️🧡💛💚💙💜

Uzayımı yanımda taşırım
ben giderim o gider
cevahirimde bir solucan deliği
aramam bulurum seni
ben kaç tım.

19 Mart 2012

❤️🧡💛💚💙💜

başka çare yok vatanım dedim kalbimdeki ağrıya

19 Mart 2012

❤️🧡💛💚💙💜

Ben çok uzak bir gelecekte oturuyorum, atların
yürüyüşünde, ey sevgili ben senin geleceğinde
oturuyorum. Bir kuşta, bir gülde, bir akşamda,
pervaza dayanmış bir dirseğin burkuluşunda oturuyorum.

19 Mart 2012

❤️🧡💛💚💙💜

Uçlarım çıplak, uçlarım kaçak, uçlarım deli
bir ot oluştum, yorum yok
ellerinizden öptüm, yorum yok
iyi günler ruhi bey, nasılsınız
ben kaç tım.

19 Mart 2012

Uçlarım çıplak, uçlarım kaçak, uçlarım deli yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

28 Ocak 2023

(Yokluğun da bir varlık Hülya, hasret dolu öbekleşme, tamlık, tümlük.)

O sancak bu sancaktır yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Yeryüzü Yeniği, U. A., Zımba Kitap, Bursa, 2013.

Hülya yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Düşüncelerin, düşlerin ve algıların kapılarını açan bir diğer buluşma, bir şiir kitabıyla gerçekleşti. (Bilhassa şiirde, son dönemde sık olan bir durum değil ne yazık ki!) Yazarının deyişiyle, oluş halinde bir kitap ve hayat bu da.

Çelişki ve karşıtlıkların, sürekli oluş halindeki şiiri. Çukurların ve zirvelerin ters dönüp birbiririnin yerine geçebildiği… Diyalektik yüklü bir şiir. Anlamların sürekli akarak, zıtlarıyla çarpışarak, devinerek, dönüşerek ilerlediği… Uluer Aydoğdu’dan “Yeryüzü Yeniği”.

Devam edelim mi: Doğada gezen bir şiir bu. Doğadan geçen. Şiir abisi Nihat Behram’ınki gibi…

Arıların bal, karıncaların yuva yaptığı yerlerden geçen, zerdalilerin çiçek açtığı dallardan ilerleyen bir şiir. Salyangozların çatı katlarına kurulmuş, kertenkelelere sevdalı, eğrelti otlarına meraklı…

Bilimden yana çok meraklı bir şiir bu. Atomları, elektronları, kuarkları kurcalayan. Kozmosun sesini, doğanın diyalektiğini arayan. Evvela sosyalist olup maddeyi anlayan…

Referansları, İkinci Yeni’nin üzerine habire bir şeyler konan “masa”sından, Adorno’nun yanlış bir hayatı doğru yaşayamama sorusuna, doğru kuşları yanlış uçurarak uzanan…

Ah kimsenin vakti yok durup incelikleri anlamaya, görmeye, duymaya ya; inadına hep inceliklerden geçen bir şiir bu. Yeryüzü yeniği şaraptan içen, çaresizlerin, yetim ve yoksulların üzüm kardeşliğine değen…

İstanbul’da insanlar ve çevreler, sürekli bir çekişme, itişme ve kokuşma halindeyken, İzmir ve Ankara’da daha sakin, dingin ve derinden oluşmakta ya eserler; İzmir’in şiiri bu, sessiz ve derinden gelen. Babamızın sıktığı seken bir kurşun olduğumuzu bize düşündüren; farklı ve ters bakışlar, algı, düşünüş ve oluşlar geliştiren…

Daha da çok uzatmayalım sözü, şiire ve müziğe geçelim artık en iyisi. Birini dinlerken diğerini de okuyabilirsiniz tabii. Ve tam tersi…

Kapılar açılıyor şimdi. Siz de geçip içeri girmeyi, sonra gitmeyi, her şeyi görmeyi, her şeyle yürümeyi, hep ilerlemeyi bilin yeter ki. Başka ne diyebilirim ki…

***

Filmi nasıl izlersiniz bilmem ama Beethoven’ın opus 131, 14 nolu yaylı çalgılar kuarteti için “tıklayacağımız” bir adresimiz olsun:  http://www.youtube.com/watch?v=96G4ZnyHnLo

Şiir için ise sadece bir girişimiz olsun, sadece bir çıkışımız. Böyle müthiş şiirler yazılıyor mu  hâlâ diye bir şaşkınlığımız:

“Bir bilinç gezisi: Çıkış için” (*)

Kendini evden çıkardı
ne el sallayan oldu ne su döken
katlayıp itinayla evi
sokaktan çıkardı
sokağı omuzlayıp mahalleden
uyuyordu mahalleli
mahalleyi bir güzel bohçalayıp şehirden çıkardı
kimsenin ruhu duymadı
şehri alıp
sanki çıkarılması yasak bir şeymiş gibi
ülkeden çıkardı gizlice
ülke bir iki tıngırdadı
bir iki sağa sola oynadı
ülkeyi dünyadan çıkardı bir güzel
ağzının kenarına bir ıslık yerleştirdi gelişigüzel
dünyayı, hop, kâinattan çıkardı
durdu bir süre
çıkar çıkar bitmiyordu
içine kendisinden koymuştu namussuz
kâinatı alıp kendinden çıkardı
kayboldu öylece
ah etmeden vah demeden
ve ben ardından bakıp
gülümsedim.

(*) “Jacques Prevert’in Sabah Kahvaltısı’nda bulunmasaydım bu şiiri yazamazdım” demiş Uluer Aydoğdu. Kapı açıldı, hadi kahvaltıya şimdi… Ali Mert

Bir film, bir kitap, bin kapı…/Ali Mert yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Ahmet Günbaş 

Uluer Aydoğdu, bir önsöz yazma gereğini duymuş son yapıtına, “Bu Bir Şiir Değildir” başlığıyla! Özetle Yeryüzü Yeniği hakkında ipuçları veriyor. Ama ben, “kendi kendine soluyan ve var eden kişinin” yenikliğini asla kabul etmiyorum. O da farkında bunun. “Varoluşun aç ve cesur sesiyle: Ben Hiperborea’lıyım, dalgalanan deniz, orman ahlakım.” (s:5) derken her türlü şarlatanlığa meydan okuduğunu iyi biliyor! Bu derli toplu ses, şiirler boyunca her kapıyı çalan kişilikli bir rüzgâra dönüşüyor. Rüzgâr, evet hiçbir yerde oturmayan bir rüzgârdır artık o! İşi başından aşkın… Eşkin atlarıyla geleceğe doğru:
“Ben çok uzak bir gelecekte oturuyorum, atların yürüyüşünde, ey sevgili ben senin geleceğinde oturuyorum. Kuşlarda, güllerde, akşamlarda, pervaza dayanmış bir dirseğin burkuluşunda oturuyorum.” (s:9)

O ses önemli, o sesin yitireceği zaman yok! Kâh Jacques Prevet’le aynı eksende buluşup giderek bir bilinç gezintisine dönüşerek, kâh tanrıları, şairleri sorgulayarak… Ele avuca gelmez ironisine bakılırsa tam “Ululer Cini” o! Hinoğlu bir zekâyla şiire süzülüveren külyutmaz biri! Edip Cansever’e atfen, “iyi günler ruhi bey, nasılsınız / ben kaçtım” (s:12) cinliği kendini şöyle tanımlar:

“Bir kertenkele gibi tım tım
ovaladım sihirli lambasını Uluer’in
cini oldum, ini
verdim ülkeme
ölümüm cebimde
ölümüm bedava
hediyem.” (s:13)

Alın size dört dörtlük bir adanmışlık!..
Aydoğdu’nun üslubu, söz ve felsefeyi ironik zekâsıyla buluşturur. Yerelle evrenseli de aynı şekilde birleştirir. Bunda hiç mi hiç sıkıntıya düşmez. Cinlikten söz ediyorsa, rüzgârlı cinliğini yakıştırmıştır kendine. İniverir, geçiverir, kaçıverir; ancak birkaç dizeyle öyle keskin izler bırakır ki şaşarsınız! Bunların dışında çok yönlü derin okumaların yansımalarını görürsünüz şiir hamurunda. Bir yerde doğayı, yaşamı okuma sanatıdır bu. “Bir bildiği olmalı hayatın, ben ne bilirim!” (s:17) derken kuşku gömleği ateşten gömleğe dönüşür. Durmadan sorular üreten, ünlem işaretleriyle bizi köşeye sıkıştıran sorgulayıcı özelliği kavramların altını üstüne getirir. En azından kendimize dönüp yeniden bakmak gereksinimini duyarız. Tersine gelişenin, üzeri örtülenin, varoluşçu sezgileri bir kenara koyan sıradanlaşmanın hesabını tutar Aydoğdu. Öyle ki şu iki dize bile uzun uzadıya sorgulanmaya muhtaçtır her haliyle:
“Tanrıyı suçlayıp durma çok yaş var aramızda” (s:18)
“annen doğurarak öldürdü seni” (s:19)

Haydi, ayıklayın bakalım pirincin taşını! Yeryüzü yeniği olduğumuz unutulmadan!..

Tanrıyla aramızdaki yaş farkı da, ölümlü doğumlar da hep oradan başlıyor.
Biraz ileride Genkabı şiiriyle tanışınca, neler olup bittiğini anlarsınız. Daha ileride ise, çırılçıplak bir slogan karşılar sizi:
“En büyük ölüm başka doğum yok!” (s:22)
Önümüzdeki şiirlere baksak da kocaman bir çukur vardır aramızda. “Gel gör beni aşkı neyledim” (s:28) demek her şeyin içine ettiğimizin resmidir. Yakınmalar arasında aşka ne denli uzak kaldığımız dile getirilir. Yeniklik, yeni oluşumların da başlangıcıdır:
“Bir şeyler oluşuyoruz Kû tam olarak var olduğumu söyleyemem bu yüzden
kimse söyleyemez
her yanımı kasıp kavuran eksiklikten muzdaripim anlayacağın
tamamlanmayı umuyorum senle” (s:31)

Aslında gelecekle derdi olan inatçı, dirençli, iyimser bir şiirdir Aydoğdu’nun şiiri. Toparlanmak için yenilgiyi kabullenmekten başka şansı yoktur. “Şiirin emekçi, namuslu, yurtsever ve aynı zamanda aşklı olanını severim.” (s:35) ilkesiyle hareket eder. “Kalbim, kâh yeryüzü felsefesi, kâh gökyüzü” (s:40) şenliğine yazılıdır. Bunu, içinde kadın olan şiirlerde de görürüz. Sözgelimi Mualla, Germiyan (Kerimanlı şiirdir) ve Jülide şiirleri, Godo’yu bekleyen insanlık için aşkla karışık formüller üretir. Salt Jülide’ye uğramak bile tanımsız sevinçler bağışlar kavrukluğumuza:
“Bazen şiirlenir insan
işaret parmağı olur kendine
aşk, insan bilmektir
alevi savunmalıyız Jülide
beni öp” (s:44)

“Ya oyalı mendiller ya ölüm!” sloganıyla noktalanan Türkiye Tarihi ise, coşkun kurtuluş aydınlığıyla yüklüdür. Zor Günler’in eşiğinde kanıtlamaya hazırdır adanmışlığını:
“Tüccarlığım, yalanım dolanım yok da kavgam var benim, kavgam
emekten yana, karıncadan yana
yaşansa da zor günler
gelmez elimden insan olmaktan başka bir şey ah… Zulme uğramışlığım var da
hainliğim, alçaklığım yok benim.
İsmim ulu (bir) er” (s:52)

Ancak beni hayli sarsan, geçen yılın en güzel şiirleri arasında saydığım Yap İşini’deki görkemli çağrıya uğramadan geçmeyiniz, derim. Bir büyük gözle gelişeni görmek, diyalektik bir sezgiyle doğayı ve insanı kışkırtmak okuru bayağı heyecanlandırıyor:
“…/şenlik mi, size düşer / yapın işinizi tornacılar / madenciler işinizi yapın / uçurtmayı en iyi siz uçurursunuz / dökümcüler, yontucular buraya / yapın işinizi şairler “ (s:57) dizeleri Godot’u beklemeyi hayal olmaktan çıkarıyor.

Size önerim, Yunus diliyle varsıllaşmış “aşkın en eski grameridir ter / güzelce bellemeli” (s:59) gerçeğiyle mayalanan Kalp Üstünde Bir Kuş Öter Devrim Deyu şiirin akışına karışın bir an önce.

Aydoğdu, aşkın ve çağıltılı bir dil tadı bırakıyor her dizesiyle.

Yeryüzü Yeniği, kendinden söz ettirmek zorunda!

(Şiirden Şiire-XXXIX, Çini Kitap, Temmuz/Ağustos 2013, sayı:19)

————————————

Üstadım Ahmet Günbaş,

Benim için büyük, yoğun ve önemli bir belge bu. Onur, sevinç. Pek alışık değilim aslında böyle aynalanmalara. Işık tutmuşsun. Pırıl pırıl hissettim kendimi. Öyle ya yazan Ahmet Günbaş. Tamam, harfler, sözcükler ve cümlelerden oluşuyor bu metin. Ancak ortaya çıkan bütünün, bileşenlerinin toplamını aşan bir anlamı ve hayatı var. Fazlası farklıdır, more is different. Çok teşekkür ediyorum. Aldım kalp hizama, şiir hizama, yaşam hizama iliştirdim.

Uluer Aydoğdu

Yeryüzü Yeniği – Uluer Aydoğdu, Zımba Kitap Yayınları, 1. Basım, Ocak 2013 / Ahmet Günbaş yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Ankara’danım, limon ağacının altındaki serinlikten
Erciyes’e kadar gidebiliriz, oradaki çakıl taşlarından
aşkın kanunundan, ağacın ahlakından…

ben balığım
hemen şuramda
denizde yaşarım
kaburgalarımın altında
hoplayınca bir kadın
türkü söylerim ben
akşam olup çıkınca ay/
rakı içerim

Öylesine, başıboş ve Hülya’lı…

Ben balığım, hemen şuramda, denizde yaşarım, kaburgalarımın altında yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Uzun ince bir geçitten geçtim de geldim bu rahime yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.

Yeryüzü Yeniği, Zımba Kitap, Bursa, 2013.

Gel gör beni aşkı neyledim… pic.twitter.com/mhwiWitmb6

— Uluer Aydoğdu/Yeryüzü Yeniği (@ulueraydogdu) March 21, 2024

Yeryüzü Yeniği yazısı ilk önce Uluer Aydoğdu üzerinde ortaya çıktı.